15 Kasım 2020 00:24
-A +A
Antika Dünyası

Antika Dünyası

GEÇMİŞTEN BUGÜNÜ AYDINLATAN GAZ LAMBASI

Ragıp Ferda Aydınalp'in yazısı...


Elektriğin olmadığı dönemlerde ve sonrasında, elektriğin kesildiği zamanlarda aydınlanmayı sağlayan gaz lambaları günümüzde antika ve nostalji severler için vazgeçilmez parça konumunda.
 
Çok uzaklara gitmeye gerek yok; 30 yıl öncesinde bile gerek kırsalda gerek şehir merkezlerinde gecelerimizi aydınlatan, evlerimizin olmazı bir ev aracıydı gaz lambaları…
 
Şehir antika mezatlarında, antika dükkanlarında ve şehir antika pazarında değişik modellerine rastlayabileceğiniz bu tarihi lambalar 18. Y.Y.’nin başlarında hayatımıza girmiş. İsviçreli Argand, yassılaştırılmış bir fitili gaz tankının içinden geçirip, en üste  koruyucu bir şişe ekleyerek gaz lambalarına ilk formunu verirken, Léger ve Alstroemer tarafından ayrı ayrı bulunan yassı fitilin de, bu buluşun ortaya çıkmasına katkısının büyüklüğü tarihe geçmiştir. 1700’lü yılların başlarından beri kullanılan gaz lambalarının o dönemlerde farklı bir çeşidinin olduğunu da görüyoruz. Bunlar şişesi olmayan, ancak yine gaz yardımı ile ateşlenen lambalardı. Bu tip lambalar, içine gaz konulan bir tanktan, fitilin dışarı uzanmasına yarayan delik veya deliklerden oluşurken daha çok kandil adıyla anılıyordu.
 
Klasik manada gaz lambaları ise beş parçadan oluşuyor. En altta küçük bir gaz tankı, hemen üzerine eklenmiş bir gaz ayar çarkı, çarkı da içine alan gaz deposu, çarkın içinden geçerek şişenin içine giren bir fitil ve en üstte, alevi koruyacak ince ve kırılgan gaz lambası şişesi bir gaz lambasının temel parçalarıdır. Gaz lambalarının en önemli ayrıntıları ise kuşkusuz şişeleridir. Antikacılar da bunu çok iyi bilirler ki;  bir gaz lambasının şişesini değiştirmek veya yenilemek lambanın orijinalitesini bozmak anlamına gelir.
 
Gaz lambalarının ülkemizdeki mazisine baktığımızda ise  1800’lü yılların sonlarına doğru ev, dükkân, resmi binalar, kahvehane, cami ve lokantalarda  gaz lambaları ile aydınlatma yapıldığını görüyoruz. Kayıtlara göre ülkemizde  beş milyona yakın gaz lambası tankı ve şişesi üretilmiş.
 
Peki, antika ve nostalji severlerin ilgisini bu kadar çeken ve bu lambaları bu kadar unutulmaz kılan ve özel yapan nedir? Karanlığı aydınlatmaları mı, sesiz sessiz yanarken ortama kattıkları hüzün mü, estetik duruşları mı? Belki de hepsi…
 
Günümüzde de özellikle kır yaşamında nostalji amaçlı kullanılan bu lambalar gaz tankına yeterli miktarda gaz konulduktan sonra çarkın yardımı ile fitilin bir miktar yukarı çekilip ateşleme yapılması sonrasında aydınlatmayı sağlıyor. Alevin ani sıcaklığı ile patlamaması için önceden elde ısıtılmış şişe, çarkın üstüne geçirildikten sonra ise tam randımanlı aydınlatmaya geçiliyor…
Ve sonra bizler bu yolla aydınlatılmış ortamda anılara dalıyoruz; çocukluğumuzdan geriye kalan anlar, zayıf ışığı ile belli belirsiz aydınlatan gaz lambalarının unutulmaz geceleri, sofranın, ahşap basamakların, badanalı kerpiç duvarların, masal anlatıcısının gizemli yüzü, lambanın çok da yeterli olmayan ışığı altında okunan roman ve hikayeler, bir bir hafızamızda canlanıyor; gece uzuyor da uzuyor…
 
Ve bu tarihi lambaların geçmişten bugünü aydınlatmaları devam ediyor…





Anahtar Kelimeler : F,
Yorum Yap
Yorumunuz
1000

Henüz yorum yapılmadı,
İlk Yorum yapan siz olun...

Facebook Yorumları
Dikkat Çekenler
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Sayfalar
Arşiv
Günlük Gazeteler
Oku
Ziyaretçi Defteri
Hava Durumu
Hava Durumu
Yükleniyor...

Eskişehir Yenigün GazetesiHaber Yazılımı Haber Scripti